Armoede en onwetendheid

July 15, 2013

Dat Burkina Faso arm en warm is, mag algemeen bekend verondersteld worden. Wat betekent het echter als je zo algemeen stelt dat een land arm is. Armoede is relatief – in het ene land kun je met 100 euro stinkend rijk zijn en in een ander land ben je arm. Het platteland in Burkina Faso is echter in alle opzichten arm – er zijn hier verstoten vrouwen die met minder dan een kwartje per dag hun kinderen te eten moeten geven. Iedereen kan zich voorstellen dat dat niet veel soeps kan zijn. Basisvoer; meelpap met een blaadjessaus. Vlees of andere bronnen van proteïnen kunnen er niet bij. Armoede gaat echter verder dan alleen een tekort aan geld. Het gaat ook over de toegang tot onderwijs, gezondheidszorg, schoon drinkwater om maar wat te noemen. Met onderwijs vergroot je niet alleen je kansen op de arbeidsmarkt, maar verbreed je ook je horizon in algemene zin.

Ik las net een artikel waaruit blijkt dat Burkina Faso op de laatste plaats staat van de ranglijst van Afrikaanse landen voor wat de alfabetiseringsgraad betreft. Met een schamele 21,8 % staat het op plaats 52. Zimbabwe staat met 90% op de eerste plaats! Ook hier in het dorp leven veel mensen die nog nooit een school van de binnenkant hebben gezien. Ze kunnen niet lezen en schrijven en rekenen kunnen ze slecht. Ze spreken alleen de lokale taal en verder dan de op 10 km gelegen stad Dédougou zijn velen nooit geweest. Ze hebben geen idee wat er zich afspeelt in de rest van het land, laat staan in de rest van de wereld. Met zo’n eng wereldbeeld blijft er niet veel meer over dan je te voegen naar eeuwen oude tradities en die zijn er volop in het dorp. Van emancipatie komt daardoor weinig terecht. Je kunt je tevens afvragen of democratie in dit soort landen überhaupt wel werkt. De bevolking wordt met vrachtwagens opgehaald in de dorpen en met T-shirts, petjes en drank omgekocht. Alleen in verkiezingstijd zie je hier een politicus, daarna hoor of zie je ze niet meer. Hoe kan je hier verwachten dat deze bevolking haar bestuurders controleert? Een blauwdruk voor corruptie voor het handje vol mensen die wel een opleiding hebben genoten.

Het werken met analfabeten is overigens niet iets dat je meteen onder de knie hebt, dat leer je met vallen en opstaan. En soms moet je zelf iets ondernemen zodat de zaken gaan zoals jij ze wenst. Wij hebben op het terrein van onze technische school drie wachten. Voor elke wacht is een stenen huisje gebouwd waar deze met zijn familie woont. Twee wachten zijn er om de schoolgebouwen en magazijnen te bewaken en de derde is er speciaal voor de plantage van cashew- en jatropjabomen die we aan het aanleggen zijn op de stukken grond die niet door de school gebruikt worden. Ondanks dat er 10 wc’s zijn waar, naast de leerlingen en leraren, iedereen gebruik van kan maken, doen de wachten en hun families, zoals iedereen in het dorp, hun behoeften in de natuur. Dat kan hier makkelijk, want door de hitte droogt een drol in no-time op.  Nog niet zolang geleden kwamen we erachter dat de familie van één van de wachten het oefenterrein voor de metselaars had uitgekozen als poepplaats. Het is een effen terrein dat we schoon hebben gemaakt van struikgewas en waar zand en stenen liggen die de leerlingen gebruiken om te leren muurtjes te bouwen. Overal rond de hopen zand lagen drollen. De achterliggende gedachte zal wel geweest zijn dat het oefenterrein lekker schoon is, zonder gras dat aan je billen kriebelt en zonder slangen of ander ongedierte. De link met de dagelijkse praktijklessen van al die leerlingen wordt niet gelegd, terwijl ze ze toch dagelijks zien oefenen. We hebben maar snel door diezelfde wachten gaten laten graven waarop de leerlingen betonnen platen met een gat hebben gemaakt. Nu heeft iedere familie zijn eigen wc naast de deur.

Nog een voorbeeld van het associatieve onvermogen van analfabeten is het feit dat een van de vrouwen uit de buurt een handige plek voor het ophangen van haar was gevonden had tussen twee pilaren van de galerij voor de leslokalen. Een touwtje ertussen en ze had een prachtige waslijn! Dat het niet handig is voor de leerlingen die in en uit het klaslokaal lopen, was niet bij haar opgekomen.

Aan de andere kant hebben analfabeten wel een fenomenaal geheugen. Ik had op het waterproject een analfabete chauffeur en die wist nog precies de weg te vinden naar een dorpje omdat hij er acht jaar daarvoor al eens geweest was. Als je je daarbij realiseert dat de wegen hier onverharde pistes zijn die ieder jaar na de regentijd kunnen veranderen, dan is het nog fabuleuser. Nou zal menigeen zich afvragen hoe een analfabeet zijn rijexamen kan halen, maar dit is Afrika en hier kan meer dan bij ons.